p 579-581
6. Καὶ αίμαζα] Καὶ πνούμαζο Vien. καὶ πνίύμαζα κι αΐμα Steph.δ.ε. ι. Æthiop. Καὶ αΐμαζα κὶ πνεύμα. (Alex. Cov. 2. N. 1. Copt. Cyril. Oecumen. ut apparet ex Commentario) ἁγίs Lin. Pet. 2. Interpretamentum ex Commate octavo hujus Cap. † xessos] Addito yos Colb. 7. † ̓Αλλ ̓ ἐν τῷ ὕδατι] ̓Αλλὰ νὰ ἐν τῷ πνεύματι Steph. s. ια. Cyril. + καὶ τῷ αἵματι] καὶ αΐματι Laud. 2. Comp. Ἐν τῷ αἵματι Cyril. Lin. N. 1. Ev τῷ πνούματι Alex. Lu. + Τὸ πνεῦμα ἐσι τὸ μαρτυρῶν] Spiritûs teftimonium Ambrof. lib. 3. de Spiritu S. cap. 11.
In Spiritu fuit, qui teftis erat Æthiop. † Ὅτι τὸ πνεῦ μα] Pro τὸ πνεῦμα habent Christus Vulg. Augustin. Leo, Beda, alii. Sed Ambrof. loco fupra dicto, ut & Auctor Tractat. de Baptifmo Hæreticorum inter Opera Cypriani, Græcis congruit.
?
7. Ἐν τῷ ἐρανῷ] Deeft in Steph. δ. ε. ζ. θ. ι. ια. ιγ. Si quidem femicirculus in Edit. Roberti Steph. lectionis terminum designans, suo loco fit collocatus. Certe totum illud, ἐν τῷ ἐρανῷ, ὁ Πατὴς, ὁ Λόγο, κὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ ὅτοι οἱ τρεῖς ἐν εἰσι. και τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυρῶντες ἐν τῇ γῇ, omittunt Codices plurimi: & ut & Seidel. + Verum de hoc verficulo fufius agemus infra, ad finem hujus Epistolæ.
8. Καὶ τρεῖς εἰσιν] Ὅτι τρεῖς εἰσιν Β. 3. † τὸ πνεῦμα ] Omittunt artic. τὸ non folum hic, fed etiam ante ὕδωρ & αἷμα, Laud. 2. Codex Britannicus. Froben. † καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἓν εἰσιν] Omittunt Comp. Cod. Britannicus, (de quo poftea.) Codd. Lat. Lovanienfes 15. In veris Exemplaribus non habetur, etur, inquit Aquinas, fed dicitur effe appofitum ab Hæreticis Arianis, ad pervertendum intellectum sanum de Unitate Essentiæ trium perfonarum. Nempe non viderat Exemplaria Græca. Prætermissum potius crediderim in dictis iftis Codd. ne Spiritus, Aqua, & Sanguis, eodem modo unum putentur, quo Pater, Verbum & Spiritus unum funt. Et hi tres unum funt in Christo Jesu Clem. Alexandrin. in Latinis Caffiodori. Ambrof. (lib. 3. de Spir. S. c. 11.) Vigilius Tapfenfis (fi quidem is Auctor Libri fub Athanafii nomine de unitâ Deitate Trinitatis, & Libri de Fide ad Theophilum.) Nempe verbis in Chrifto Jesu cautum, ne eadem intelligatur unitas Spiritûs, Aquæ & Sanguinis, quæ eft personarum Trinitatis.
9. Ἡ μαρτυρία & Θεῖ] Ἡ μαρτυρία & Θεῦ, ἡ μείζων isi Vel. Testimonium Dei, quod majus eft, Vulg. + "Ην] "Ὅτι Steph. δ. ε. Alex. Codex Gr. Bibliorum Vatican. (ad quem accurata eft Edit. Lxx Interpretum) Cov. 4. Genev. Vel. † Αὐτῶ] Deest in Hunt. 1.
10. Μαρτυρίαν] Τέ Θες addunt Steph. δ. ε. ια. Alex. Lin. Col. Vulg. + ̔ἑαυτῷ] Αὐτῷ Αlex. Land. 2. Magd. 1. Cod. Vatican. Lin. Cov. 2. Lu. N. 1.2. Comp. † Tῷ Θεῷ]
う
8
* ἔτιν ἁμαρτία αρὸς θάνατον· * & αεὶ ἐκείνης λέγω ἵνα ἐρωτήσῃ.
17 Πᾶσα ἀδικία ἁμαρτία ἐσίν· κὶ ἔσιν ἁμαρ τία ἐ πρὸς θάνατον.
18 Οἴδαμν ὅτι πᾶς ὁ γεγεννημύο ἐκ τË Θεῖ, * ἐχ ἁμαρτάν· ἀλλ ̓ ὁ γεννηθεὶς ἐκ τε Θεῷ τηρεῖ ἑαυτὸν, * κὶ ὁ πονηρὸς ἐχ ἅπλεται αὐτῶ.
19 Οἴδαμθμ ὅτι ἐκ τῷ Θεῷ ἐσμεν, κὶ ὁ κόσ μα ὅλο ἐν τῷ πονηρῷ κεῖται..
20 Οἴδαμεν ἢ ὅτι ὁ ὑὸς τῷ Θεῦ ἥκὶ, κὶ δέ δωκεν ἡμῖν Αμάνοιαν ἵνα γινώσκωμεν * * ἀληθινόν· καὶ ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ ἡῷ αὐτῷ Ιησε Χειτῷ. * ἑτός ἐτιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, * κὶ ἡ ζωὴ αἰώνιο.
21 Τεκνία, φυλάξατε ἑαυτὸς * ἀπὸ ἢ εἰ δώλων. Αμία.
Η Ιωάννα ὑπιςολὴ καθολικὴ πρώτη ἐγράφη
ἐν σίχοις σογ ́.
Verf. 11. Infr. v. 12, 20. Supr.2.25. & 4.9, 14. 70.1.4. & 3.36. Verf. 12. Supr. v. II. Infr. v. 20. Jo. 3.36. & 5. 24. Verf. 13. J0.20.31. Verf. 14. Supr. 3. 21, 22. 4. 17. Jer. 29. 12. Mat. 7.8. & 21.22. Mar. 11. 24. Luc. 11. 9. Jo.14. 13. & 15.7. & 16.24. Jac. I.5,6. Verf. 16. Job. 42.8. * (Vide infr. v. 21. collat. cum Deut. 13.5, 9, 10, 11.) Num. 15.30. 1 Sam. 2.25. Mat. 12. 31,32. Mar. 3.29. Luc. 12. 10. Hebr. 6.4, &c. & 10.26, &c. 2 Pet. 2.20, &c. * Vide Jer. 7.16. & 11.14. & 14. 11. & 15.1. Verl. 17. Supr. v. 16. & 3.4. Verf. 18. Supr.3.6,9. * Non delinquit] Scilicet delictum quod ad mortem eft, Tertul. lib. de Pudic. c. 19. *Supr v.4. & 2.13, 14. Verf. 19. 2 Tim. 2.26. Jo. 12. 31. & 16.11. Ephef. 2.2. Verf. 20. Luc. 24.45. Fo.17.3. Supr. 2. 20, 21, 27. * Apoc. 3.7, 14. * Rom. 9. 5. Jo. 1.1. Act. 20. 28. 1 Tim. 3.16. Hebr.1.8, 10. * Supr. v. II, 12. J0.1.4. Actor. 3.15. Verf. 21. 1 Cor. 8. 10. & 10.7, 14. * Ab Idolis] Non jam ab Idololatria quafi ab officio, (b.e. re quæ officiat five noceat) fed ab Idolis, id eft, ab ipfa effigie eorum, Tertul. 1. de Corona Militis, c. 10.
Θεῷ] Τῷ ἡῷ Steph.δ.ια. Alex. Cov. 4. Genev. Vel. Copt. Vulg. Arab. Æthiop. Rectius, inquit Grot. † οὐ πεπίςδύκεν] Οὐκ ἐπίςοδυσεν Alex. Lin. † Ὁ Θεός] Deest in B.3. Æthiop.
11. Μαρτυρία] Το Θες addit Æthiop. omiffo ὁ Θεὸς, quod fequitur.
12. Ὁ ἔχων τψὸν, ἔχὶ τὴ ζωlώ] Hæc defunt in B. 3. Post τὸν ἡὸν addunt & Oss Steph. a. Vel. Cov. 2. Col. † τῷ Θε] Deeft in Vulg.
13. Έγραψα] Γράφω Vel. Scribo Vulg. (fed 7. MSS. & Beda, fcripfi.) † Ὑμῖν τοῖς πισδύεσιν &c.] Ὑμῖν, ἵνα εἰδῆτε ὅτι ζωἰὼ ἔχετε αἰώνιον οἱ πισδύοντες εἰς τὸ ὄνομα ξ ἡς Θες &c. Steph. δ. ε. Alex. Genev. Barb. 2. Vel. Copt. Vulg. Syr. Arab. Æthiop. Melius, inquit Grot. † Π σδύητε] Πις δύσητε Ν. 2. Πισσίητε εἰς τὸ ὄνομα & μονογλυῶς
O Vien.
14. Ἔχομεν] Ἔχωμεν Alex. Codd. aliq. teste Luca Brug. † Αἰτώμεθα] Αἰτῶμεν Ν. Ι. L. Æthiop.
† Αὐτὸν] Deum MSS + Tì] Deest in Alex. † Θέλημα] Ὄνομα Alex.
15. Καὶ ἐὰν οἴδαμεν, ὅτι ἀκός ἡμῶν] Hæc omittit Alex. Ἐὰν non reddit Vulg. ut nec Augustin. in Speculo. † Ἔχομεν] "Ἔχομεν Syr. "Εξομεν Arab. † Ἠτήκαμεν] Ητήσαμεν Genev. † Παρ ̓ αὐτῶ] ̓Απ ̓ αὐτῶ Colb.7.
16. Εάν τις ἴδῃ] Ὅσις οἶδεν Vel. † "Ιδη] Είδη Pet. 3. † Αἰτήσα] Αἰτείτω Vel. Petat Vulg. Syr. Tertull. Hilar. Hieron. Vide etiam Prol. 781. + Δώσε αὐτῷ ζωζώ] Δοθήσεται αὐτῷ ζωὴ Vel. Post ζωlώ addit Copt. αἰώνιον. Post αὐτῷ addit Deus Hilar. † Τοῖς ἁμαρτάνεσι μὴ] Τοῖς μὴ ἁμαρτάνεσιν ἁμαρτίαν μὴ Alex. Τοῖς ἁμαρτάνεσιν ἁμαςτίαν μὴ Arab. Τῷ ἁμαρτάνοντι ἁμαρτίαν μὴ Æthiop. Et fic Vel. fed omiffo ἁμαρτίαν. † Ἔσιν] Γὰς addunt Tertull. lib. de Pud.c. 18. Syr. Arab. Clem. Alex. Strom. 2. † Οὐ] Kay & Colb. 7. Arab. Æthiop. † "Ινα ἐρωτήσῃ] Ἵνα μή τις ἐρωτήσῃ Cov. 3. ἵνα ἐρωτήσῃ τις Ν. 1. Vulg. Syr. Clem. Alex. Tertull. loco jam dicto.
17. οὐ] Deeft in Vulg. Æthiop. Tertull. lib. de Pud. c. 19. Vide etiam Prol. 503.647.
18. ̓Αλ'] Addit έγλυνήθη Colb. 7. • † Γεννηθείς] ΓεΚυνηθί &c. Orig. in Joan. p. 302. Γένεσις & Θες Vel. Generatio Dei Vulg. Hieron. lib. 2. contra Jovinian. Vide etiam Prol.602.‡ † Ἑαυτὸν] Αὐτὸν Vulg.
,
20. Οἴδαμεν ἢ ] Καὶ οἴδαμεν Steph. ε. 1. Alex. Lin. N. 1. Colb. 7. Cov. 4. Genev. Col. nescio an & Vulg. Syr. Arab. † Δέδωκεν] "Ἔδωκεν Alex. Colb.7. L. † Τὸν ἀληθινὸν ] Quod eft verum (τὸ ἀληθινὸν) Facund. lib. 1. c. 1.4. Τὸν ἀληθινὸν Θεὸν Steph. δ. ε. ι. ια. Alex. Lin. Colb. 7. Cov. 4. Barb. 1. Pet. 3. Vel. Cod. Rhodienfis in Biblioth. Complutensi. Comp. Col. Vulg. Arab. Æthiop. Bafil. lib. 4. adverfus Eunom. Cyril. lib. 3. de Trin. Ambrof. lib. i. de Vocat. Gentium, c. 6. Beda. † Ἐσμὲν] Ὦμεν Vel. † ̓Αληθινῷ Κυρίῳ addit Arab. † Ἐν τῷ ἡῷ] Omittunt ἐν τῷ Vel. Cyril. de Trin. Dial. 3. Bafil. lib. 4. contra Eunom. Auctor Difput. in Conc. Nicæno. Lin. Vulg. Ambrof. Hieron. Augustin. lib. 1. de Trin. c. 6. Faustin. p.114. Facund. Fulgent. Beda. Καὶ αὕτη ζωή ἐσιν ἐν τῷ ἡῷ Copt. † Inoš Xρισῷ] Deest in Alex. Vel. Vulg. † Θεός] Χρισός Baroc. † Ἡ ζωὴ] Ζωή (absque articulo) Alex. Laud. 2. Hunt. 1. Comp. Ζωή ή Barb. 8. Pet. 3. Cov. 4. Cod. al. apud Curcellum. † Αἰώνι] Et refurrectio nostra in ipso addit ceu verba Apoftoli Fauftinus haud semel. + Vide etiam Prol. 771.±
21. Τεκνία] Ms addunt Steph. a. Syr. Arab. Æthiop. | Φυλάξατε] Φυλάξαθε Colb.7. † Ἑαυτές] Εαυτὰ Steph.ε. θ. ι. N. 2. Baroc. Genev. † ̓Αμlώ.] Deeft in Alex. Colb. 7. Cov. 4. Genev. Syr. Arab. Æthiop. Copt.
[ ̓Ιωάννε] Εὐαγδελις addunt Laud. 2. Pet. 2. Sin. † Καθολική] Omittunt Sin. Laud. 2. Pet. 2. † Ἐγρώ φη] Εγράφη από Εφέσε Laud. 2. Pet. 2. Sin. † Στί χοις σον ́] Στίχ. σοδ' Baroc. Pet. 1.2. Sin.
Epistolæ hujus Cap. 5. v. 7, 8. verba ista, ἐν τῷ ἐρ νῷ, ὁ Πατὴς, ὁ Λόγου, και , και τὸ ἅγιον Πνεῦμα ̇ και ὅτοι οἱ τρεῖς ἐν εἰσι. καὶ τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυρῶντες ἐν τῇ γῇ, omittunt Alex. Vaticanus Gr. Bibliorum Codex (ad quem accurata est Editio Lxx Interpretum) Hunt. 1. Pet. r. 2.3. Cant. 2. N. 1.2. Lin. Magd. 1. Cov. 2. 3. 4. Sin. Baroc. Barb. 8. Genev. Laud. 2. Codex Rhodienfis. Codices 5. in Bibliotheca Regia Parifiis, teste Cl. Simonio Critic. Hift. N. Testamenti, c. 18. Colb. 7. & alii Codices 5. in Bibl. Colbertina, quos idem Simonius fuper hâc re confuluit. Duo Codd. in Bibliotheca Bafileenfi, Dddd 2
anno
annorum circiter 500. ac Venetus unus, annorum 400. (quos infpexit Ecclefiæ Sarisburienfis Præful hodiernus, mihi longe amiciffimus, D. Gilbertus Burnettus, ὁ πολυΐσωρ.) Codex Leicestrenfis. Pervetustus Cod. in Bibl. Cafarea. Codex MS. in Bibl. Regia no 2247. annorum, uti cenfet Cl. Simonius, 500. in quo omnia ifta defiderantur, excepto ἐν τῇ γῇ. (Sed è regione verborum commatis sequ. ὅτι τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυρῶντες ἐν τῇ γῇ, τὸ πνεῦμα, καὶ τὸ ὕδωρ, και τὸ αἷμα, ponitur hoc Interpretamentum in marg. τετέςι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, και ὁ Πατὴς, καὶ αὐτὸς ἑαυτοδ. Unde colligit D. Simonius, Auctorem iftius notulæ putâsse per Spiritum, Aquam, & Sanguinem, hoc loco mystice fignificatos fuisse Patrem, Verbum, & Spiritum Sanctum: quod autem primum in orâ Codicis pofitum erat explicationis causâ, tranfiffe demum in contextum. In eodem Exemplari, ad ista, καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἓν εἰσι, ponitur hæc nota marginalis, τετέςι μία θεότης, εἷς Θεός. Codex in Bibl. Colbertina no 871. in quo ad marg. habentur ista: εἷς Θεός, μία θεότης ̇ & etiam ibid. μαρτυρία & Θες (f. ἡδ) τε Πατρὸς, και ξ ἁγία Πνδύματα.) Editiones N. T. Venetiis per Aldum an. 1518. Bafilee per Erasmum an. 1516. itemque an. 1519. Hagenoe an. 1521. Argentorati an. 1524. Parifiis per Sim. Colinæum. an. 1534. Verfiones, Syr. Coptica (MS. inter Codices Huntingdonianos) Arab. Æthiop. Russica, excusa anno 1581. Latina, cujus Auctores ex hæretica fraude versum hunc septimum omififfe afferit Hieronymus, five alius quispiam sub ejus nomine, Prologo in Epistolas Canonicas. Certe è plurimis qui hodieque exftant MSS Codd. Latinis, aliqui versum hunc plane prætermittunt; duo Codd. Donatianici, teste Erafmo. Codex in Bibl. Bafileenfi, & alius Tigurinus; quos ad annos 800 affurgere putat reverendus, quem fupra memoravi, Episcopus. Duo Codd. Argentorati; quorum unum 800, alterum vero 900 abhinc annis scriptum censet idem Cl. Vir. In hoc vero pofteriori versus 7mus ponitur in imo paginæ, aliâ manu. Exemplaria quinque notata in marg. Bibliorum Lovanienfium. Codex vetustus in Bibl. Bodlejana. Alii rejiciunt in marginem libri; Codex Minoritarum Antverpenfium, in cujus marg. adfcriptum fuisse notat Erasmus Scholion de teftimonio Patris, Verbi & Spiritus Sancti, fed manu recentiore. Codex in Bibliotheca Regia Parifiis no 3584, teste Simonio; qui è regione verborum tres funt qui teftimonium dant, habet manu codici ipfi coævâ ista in marg. in cælo Pater, Verbum, & Spiritus: & tres funt qui teftimonium dant in terra; & hi tres unum funt. Codex in Bibl. Colbertina no 158. in quo, ad verba, tres funt qui teftimonium dant, additur in marg. in cœlo Pater, Verbum, & Spiritus: & tres funt qui teftimonium dant in terra, Sanguis, Aqua, & Caro: & quo melius conveniant inter se textus & nota marginalis, verba aliqua in contextu commutata funt. Codex vetuft. in Bibl. S. Germani, in quo versus 7mus exhibetur in marg. & quidem eâdem quæ librum defcripfit manu. Codex Argentorati, qui teftimonium Patris, Verbi, & Spiritus scriptum habet in ora libri. Et fic Exemplar vetustum in Bibl. Bodlejana. Alii denique verfuum 7mi & 8vi ordinem immutant: Duo Codd. Constantienfes, tefte Erasmo. Cod. vetus Argentorati. MSS Codd. in Bibl. Bodlejana. Codex alter in eâ dem Bibl. in quo post teftimonium Spiritus, Aque, & Sanguinis, additur alterum Patris, Verbi, & Spiritus in marg. Codex in Bibl. S. Germani 800 ante annos scriptus, tempore Lotharii Regis. Codex Genevenfis, duoque alii in Biblioth. Veneta ac Florentina, teste Cl. Burnetto. Codex S. Andrea juxta Brugas. Hujufmodi Codice usus est Idacius Clarus lib. contra Varimadum. Patres ac Scriptores Græci, Iren. lib. 3. c. 18. ubi cum Chriftum Dominum ac Deum effe probat, citatque haud femel Epiftolam hanc, etiam & Caput ejus quintum, hæc tamen verba, cum locus effet maxime opportunus, non attingit. Clemens Alexandrin. Adumbrat. in Latinis Caffiodori. Dionyfius Alexandrin. in Epiftola (fi quidem is Auctor) ad Paulum Samofat. in qua fæpe verfum 8vum citat, non item septimum, quanquam de Deitate Chrifti ac de Trinitate per totam fere agat Epiftolam. (Nec scio equidem an Patrum qui ante Concilium Nicænum floruere Græcorum quisquam, quorum quidem scripta jam exftant, citarit hunc versiculum.) Athanas. in Operibus ipfius genuinis, etiam iis, in quibus Deitatem Filii & Spiritus Sancti, ipfumque Trinitatis dogma, conquifitis undique Scripturæ locis,
adftruit contra Arianos. Auctor Synopseos S. Scriptura, ut videtur ex Argumento huic Epistolæ præfixo. Patres Synodi Sardicenfis, Epift. Synodica apud Theodoret. Hift. Eccl. lib. 2. c. 8. in qua cum Trinitatis Personarum Unitatem in eâdem Essentiâ probent ex Joan. 10.30. aliisque aliquot locis, verficulum hunc, quamvis admodum opportunum, non omnino attingunt. Epiphanius, qui Hærefi 57. & 62. cum pluribus facrarum Literarum teftimoniis firmet Trinitatis dogma, pericopen hanc non producit; uti nec quidem Hærefi 65. ubi S. Scripturas de hoc articulo accurate loqui dicit, eaque de causa complures locos citat. Haresi etiam 69 & 74. cum ex aliis locis Fides Catholica contra Arianos muniatur ac Pneumatomachos, altum de hoc versu filentium; ut & in Hærefi Anomœorum, in qua de Trinitate fufius disputatur. Bafilius M. lib. de Spiritu Sancto, aliisque confimilis argumenti Libris: ubi maxime in rem fuerat locum hunc citasse. Alexander, Alexandriæ Epifcopus, Epistola quadam apud Theodoret. lib. 1. c. 4. in qua Deitatem Filii, ejusque cum Patre Unitatem, corrafis in hanc rem compluribus Scripturæ locis, probare satagit. Nyffen. Libris 13. contra Eunomium, & 1. de Trinitate, & quod Spiritus S. fit Deus: ubi maxime opportune adduci poterat iste locus. Nazianz. Orat. ad Arianos, lib. de Fide Nicæna, & etiam Orat. quinta de Theologia; in qua ad probandum Spiritum S. esse Deum, & adorari debere, adducit inter alia, pofterius illud teftimonium, τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυρῶντες, τὸ Πνεῦμα καὶ τὸ αἷμα κὶ τὸ ὕδωρ. Didymus, lib. 1. de Spiritu Sancto, in quo de Trinitatis Unitate fusius difputat. Chryfoft. Homiliis contra Anomœos; in quibus de Chrifti Divinitate plurima habet. Orat. quod Christus fit Deus. Tract. de sancta & consubstantiali Trinitate, ei adfcripto, & in Homiliis aliq. in Joannem: ubi de Filii cum Patre Unitate, deque Spiritus S. cum utroque æqualitate uberius argumentatur. Cyrillus Alexandrin. Thefauri Affert. 34ta p. 363. ubi versus 6, 8, 9. citat, omiffo 7mo. colligitque porro Spiritum S. esse Deum, non exiftis, οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἓν εἰσι versus 7mi; fed ex eo quod fequitur, εἰ τιὼ μαρτυρίαν ἢ ἀνθρώπων λαμβάνομεν, ἡ μαρτυρία & Θεου μείζων ἐσί quod ad Spiritum refert, cujus ante facta mentio. Idem hunc verfum 7mam omittit Capitulo Argumentorum quæ continentur in Dial. de Spiritu S. ac Libro de recta in Deum Fide, p. 95. Auctor Expofitionis Fidei inter opera Justini, scriptæ circa annum 470. Qui cum probet Filium & Spiritum S. eodem ordine numerari, ex Mat. 28. 19. aliifque aliq. locis, & vero ex hac Perfonarum συντάξd quam vocat, seu quod Filius & Spiritus S. conjunctim cum Patre legantur, colligat unam effe Patris, Filii, & Spiritûs S. effentiam; locum hunc, in quo tam diferte conjunguntur tres perfonæ, non attingit. Cæfarius (five aliquis fub ejus nomine) Dialogo primo, qui maxima ex parte de Trinitate agit. Proclus, Epift.ad Armenos de recta Fide; quæ tota fere in hoc argumento versatur. Concilii Nicani Patres, fi quid Historiæ Gelafii Cyziceni credimus. In illa enim Synodo Leontius Episcopus Cæfareæ Cappadociæ, nomine Patrum Nicænorum refpondens ad argumenta Philofophi cujufdam, qui dogma de Divinitate Spiritûs S. impugnarat, inter alia Scripturæ loca profert & Joannis ifta, τὸ Πνεῦμά ἐσι τὸ μαρτυρῶν, ὅτι τὸ Πνεῦμα ἐσιν ἡ ἀλήθεια, ceu verba quibus videbatur Apoftolus plane & aperte de Spiritu Sancto θεολογῶν. Certe qui ex iftis Divinitatem Spiritûs adstruit, sequentem, fi quidem in ipfius Codice haberetur, verficulum, in quo Spiritus cum Patre & Filio numeratur, & cum iis unum effe dicitur, neutiquam omififfet. Patres ac Scriptores Latini, Auctor Tractatus de Baptifmo Hareticorum, inter Opera Cypriani, ejusque forte ævo confcripti; qui verfum 6tam & 8vum conjungit, omiffo septimo. Novatian. qui Libro de Trinitate, cum pluribus Scripturæ teftimoniis probet Chriftum ut & Spiritum S. esse Deum, hunc certe locum, in primis opportunum, præterit. Hilar. apud quem in Libris duodecim de Trinitate, aliifque Tractatibus adverfus Arianos, (in quibus plurima è Sacris Libris congerit, ad rem fuam fæpe minus idonea) de verficulo hocaltum filentium. Galaritan. Lib. de non conveniendo cum Hæreticis, aliisque ejus Tract. ubi commoda admodum occafio erat verba ifta Joannis, fiquidem in Latino ejus Codice exftitiffent, proferendi. Phœba
gensis: & quidem circulum, qui lectionis terminum defignat, ad verba cử τῇ γῇ verf. prox. apponi debuiffe afferit Cl. Simonius, nefcio qua auctoritate; neque enim dicit se libros istos consuluisse. At vero nifi Pericopen hanc integram (exceptis ἐν τῷ ἑρανῷ, quæ desunt) exhibuerint Libri ifti, maxime δ. ε. ζ. 1. qui funt in Bibliotheca Regia; vix equidem fieri posse videtur, ut idem Robertus declararit in Epiftola præfixa Editioni N. T. quæ prodiit anno 1549. se Codices nactum aliquot ipsa vetuftatis specie pene adoran
dius, Lib. contra Arianos. Ambrofius, Libris de Fide, ubi de infeparabili trium personarum unitate difputat contra Arianos, totusque est in ipforum hærefi refellenda. Libro vero 3. de Spiritu Sancto Cap. 1. probaturus Spiritum S. esse Deum, secundum Evangelium; cum inter alia citasset Joannis illud, Quod natum eft de carne, caro est, quia de carne natum est: & quod natum est de Spiritu, Spiritus est, quia Deus Spiritus eft, (ita nimirum habebat Codex ejus; & ilta, quia Deus Spiritus eft, deleta dicit ab Arianis) addit: Alibi ut de hoc Spiritu scripsisse se idem Evan-dos, quorum copiam ei suppeditavit Bibliotheca Re
gelista referaret, "Per Aquam, inquit, & Spiritum ve,,nit Chriftus Jefus. Non folum in Aquam, fed per » Aquam & Sanguinem; & Spiritûs teftimonium, quo,,niam Spiritus eft veritatis. Quia tres funt teftes, Spi,, ritus, Aqua, & Sanguis, & hi tres unum funt in Chri»sto Jesu.,, Hieron. qui in Operibus indubitate genuinis loci hujus nufquam meminit. De Prologo (fub ejus nomine) in Épistolas Canonicas dicemus postea. Fauftinus, Libello de Trinitate seu Fide contra Arianos: in quo cum frequens occafio fuerit locum hunc adducendi, nunquam certe citat, hoftis licet Arianismi infentiffimus. Augustin. qui lib. 3. contra Maximinum, cum nullum non moveat lapidem, ut ex S. Literis probet Spiritum S. esse Deum, & tres Personas effe ὁμουσίας, hoc tamen teftimonium non adducit; imo vero Cap. 22. clare indicat in Exemplari suo haud compertum; cum in verficulo 7mo à se identidem hîc citato, per Spiritum, Sauguinem, & Aquam fignificatos dicit Patrem, & Filium, & Spiritum S. Eucherius, Quæst. N. Testamenti. Ubi adductis verbis, tria Sunt quæ teftimonium perhibent, Aqua, Sanguis & Spiritus, ad Quæftionem quid in hoc indicatur? refpondet, plures hîc ipfam interpretatione mystica intelligere Trinitatem; Aqua Patrem, (fontem aquæ vivæ) Sanguine Chriftum, (utique per paffionis cruorem) Spiritu autem Spiritum S. manifestante. Leo M. Epift. 10. ad Flavian.c. 5. Facundus Hermianenfis, 1. 1. cap. 3. Qui verfum 8vum citans, illum de Patre, Filio, & Spiritu S, dictum dicit: Spiritu Patrem, (fecundum illud Joan. Evang. Spiritus eft Deus) Aqua Spiritum S. (flumen aquæ viva Jo.7.38,39.) Sanguine Filium, (qui communicavit carni & Sanguini) significante. Junilius, qui lib. de partibus Divinæ Legis, ad Quæstionem de his quæ perfonis Trinitatis funt communia, locum hunc non memorat. Cerealis, lib. contra Maximinum, c. 2. in quo cum de Unitate Patris & Filii & Spiritus S. agat, textum hunc non adducit. Beda, Comment. in locum, ubi cum accurate multisque verbis exponat triplex Testimonium in terra, alterum Patris, Verbi, & Spiritûs non attingit. Cæteros mitto qui post Bedam scripsere, quique tempora illa proxime attigerunt, in quibus Pericope ista de S. Trinitate comparuerit in Bibliis Ecclefiarum Occiden
talium.
Enumeratis hactenus MSS Codd. & Bibliis, Verfionibus vett. Patribus, Scriptoribusque, quorum opera exftant, Græcis ac Latinis, quod quidem sciam omnibus, ab ipfis Ecclefiæ Catholicæ primordiis, ad annum Chritli septingentefimum, ac paulo ultra, qui in Operibus fuis, iis maxime quæ de Trinitate ac Fide Catholica contra Arianos aliofque Hæreticos agunt, hunc verficulum non citant, ideoque nec videntur in Codicibus fuis legiffe: reftat ut oftendam quæ in alteram partem ad αὐθεντίαν hujus Textus stabiliendam adduci poffunt, haud pauca. Pericopen hanc præferunt Codices MSS. Britannicus Erasmo dictus, cujus auctoritate repofuit ille Testimonium de Patre, Verbo, & Spiritu S. in Editione sua N. Teftamenti Gr. an. 1522. quod in binis prioribus prætermiferat. Verba Codicis ita fe habent: ὅτι τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυρῶντες ὦ τῷ ὐρανῷ, Πατὴς, Λόγο, κὸ Πνεῦμα ̇ (deest ἅγιον) κὶ ὅτοι οἱ τρεῖς ἐν εἰσιν. και τρεῖς εἰσιν μαρτυρῶντες ἐν τῇ γῇ, πνεῦμα, ὕδωρ, κὸ αἷμα εἰς (1. εἰ) των μαρτυρίαν ἢ ἀνθρώπων &c. Vaticani antiquiffimi & emendatiffimi aliq. ad quos, (fidem enim eis abrogare nefas, inquiunt, videatur) Hifpani Theologi ediderunt Teftamentum Complutense, in quo habetur hæc Pericope. Stephanici omnes, quotquot Epiftolas Catholicas complectebantur, nempe δ. ε. ζ. θ.ι. ια. ιγ. reliqui enim Epiftolas has non exhibent. In iftis septem nihil hîc deesse notatur præter verba ὦ τῷ ἐρανῷ. An recte hoc loco lectionem variantem fignarit Rob. Stephanus, dubitat Lucas Bru
gia, (Codices iftius Bibliothecæ dicit, quorum, ut & aliorum novem, variantes lectiones posuit in interiori margine Editionis an. 1550.) ex iis ita Librum hunc fuum recenfuiffe, & nullam omnino literam fecus esse pateretur, quam plures iique meliores Libri, tanquam teftes, comprobarent. Certe fi Editionem fuam ad Codices iftos tain accurate exegerit, verficulus iste, quem integrum repræfentat Editio ifta, Librorum illorum, quos tantopere prædicat, fuffragio comprobetur necesse est. Editiones, Complutensis an. 1515. in qua Pericope de quaagimus, fic legitur : Ὅτι τρῶς εἰσιν οἱ μαρτυρῶντες ἐν τῷ ἐρανῷ, ὁ Πατὴς, και ὁ Λόγου, και τὸ ἅγιον Πνεῦμα ̇ κὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἓν εἰσι. Καὶ τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυρῶντες ἐπὶ ἡ γῆς, τὸ πνεῦμα, και τὸ ὕδωρ, κὶ τὸ αἷμα. Εἰ τιὼ μαρτυρίαν &c. Frobeniana Bafileæ 1541. Hervagiana 1545. omnes denique omnino præter tres vel quatuor fupra memoratas; è quibus tamen duæ duntaxat videntur ad MSS Codices expressæ. His addi poteft Apoftolos, five collectio Epiftolarum ex N.T. feorfim edita Venetiis 1602. Orientalibus Græcis in ufu: in qua Pericope hæc legenda præcipitur, τῇ ε' τ λε' έβδο μάθω, five feria quinta hebdomadis à Pafchate 35tz. Versiones, Vulg. in Editis & MSS. quam plurimis. Notant Theologi Lovanienfes, ex Latinis multis Exemplaribus, quæ ad manum habebant, quinque tantum fuiffe in quibus verficulus iste defideraretur. Armena, quod nos olim monuit vir longe doctiffimus Guil. Gifius, ὁ μακαρίτης. Italica Bruccioli, de Græco facta. Ven. 1532. Recentiores nefcio an omnes. Scriptores Græci, Auctor Difputationis in Concilio Nicæno habitæ, inter Opera Athanafii. Πρὸς ἢ τέτοις πᾶσιν, inquit Auctor ifte, de Personis Trinitatis agens, ̓Ιωάννης Φάσκλ· και οἱ τρεῖς τὸ ἓν εἰσι. Referri autem ifta, non ad verfum 8vum, quod vult Cl. Simonius, (qui Auctorem hunc 8vi ista, τρεῖς εἰς τὸ ἓν είσι, accommodaffe putat Trinitati: interpretamentum autem hoc occafionem dediffe Græcis quibufdam Scholiaftis notam istam primo in margine Librorum, poftea vero in ipfo contextu collocandi) fed ad verf. 7mum, ex eo probabile est, quod verea commatis octavi fint in omnibus Gr. Exemplaribus εἰς τὸ ἓν εἰσι, πoυ τὸ ἓν είσι. Patres Concilii Lateran. fub Innocentio tertio, qui Capitulo secundo, de hoc Joannis loco fic loquuntur: ὃν τρόπον ἐν τῇ κανονικῇ ὁ ̓Ιωάννα ἐπιςολῇ ἀναγινώσκεται, ὅτι τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυρῶντες ὦ ὐρανῷ, ὁ Πατὴς, Λόγο, και Πνεῦμα ἅγιον και ὗτοι οἱ τρεῖς ἐν εἰσιν. εὐθύς τε ποσίθησι, - και θὼς ἔν τισι κώδηξιν εὑρίσκεται. Ex quo hoc faltem colligitur, Codices aliquos tum temporis verba hæc exhibuiffe: & quidem tantæ apud eos auctoritatis fuiffe hunc verficulum, ut eodem Caput Fidei Catholicæ confirmatum dederint. Manuel Calecas, Libro de Principiis Fidei Catholicæ, apud Combefifium in Auctuario, p. 519. Scriptores Latini, Tertull. quem ad hunc locum Joannis manifeste allufiffe putant Hammondus, Bullus, alii, lib. contra Prax. c. 25. Caterum, inquit, de meo fumet (Paracletus) ficut ipfe de Patris: ita connexus Patris in Filio, & Filii in Paracleto, tres efficit cohærentes, alterum ex altero. Qui tres unum funt, non unus; quomodo dictum eft, Ego & Pater unum fumus; ad fubftantiæ unitatem, non ad numeri fingularitatem. Nempe verba hæc, tres unum funt, minime ipfius Tertulliani verba fuiffe puto, fumpta ex fequu. Ego & Pater unum fumus; cum adhibeantur ista duntaxat ad illuftrandam trium personarum unitatem; fed omnino Joannis Apoftoli hoc versu 7mo. (neque enim 8vum tempore Tertulliani mystice de Personis Trinitatis_explicatum fuiffe, fufius infra oftendo.) Certe in Exemplaribus Africanis Gr. aliq. Tertulliani seculo exftitifse verfum hunc, haud inepte colligi videtur ex paulo infra notatis. Cyprian. lib. de Unit. Ecclefiæ. Dicit Dominus: Ego & Pater unum fumus. Et iterum, de Patre, Filio, & SpiDddd 3
=============================================
p. 582-586
quæro cujus Dei? Si Creatoris;
; non
ritu Sancto fcriptum eft: Et hi tres unum funt. Ita,
Editiones omnes. Neque difcrepant ab Editis Manu-
scripti; nifi quod pro his, & hi tres unum funt, Co-
dices Voffianus tertius, Lambethanus, & Eboracen-
fis (uti & Fulgentius) habeant, Et tres unum funt.
Idem Cyprianus, Epift. ad Jubajanum: Si baptiza-
ri quis apud Hæreticum potuit, utique & remissam
peccatorum consequi potuit: fi peccatorum remissam
confecutus est, & Sanctificatus eft, & templum Dei
factus eft;
potuit,
qui in eum non credidit: fi Chrifti; non hujus potest fieri
templum, qui negat Deum Christum; fi Spiritus Sancti;
cum tres unum fint, quomodo Spiritus Sanctus placatus
esse ei potest, qui aut Patris aut Filii inimicus eft? De
duobus hifce locis notandum, 1. Verba Joannis 1 Ep.
c. 5. v. 7. hîc adeo clare proponi, ut fi vel maxime in
illa oculos intendisset beatissimus Martyr, ne potuerit
quidem, ratione verborum, quibus inferuntur, habitâ,
citâsse ea disertius & explicatius. 2. Fulgentium Afri-
canum aperte teftari Respons. contra Arianos, fub fi-
nem, quod priore loco illo Lib. de Unitate Eccl. ad
hunc Textum refpexerit Cyprianus. Beatus Joannes
Apoftolus, inquit, testatur dicens: Tres funt qui teftimo-
nium perhibent in cælo, Pater, Verbum & Spiritus;
& tres unum funt. Quod etiam beatissimus Martyr Cy-
prianus in Epistola de Unitate Ecclefiæ confitetur, di-
cens: Qui pacem Chrifti & concordiam rumpit, adver-
Sus Chriftum facit: qui alibi præter Ecclefiam colligit,
Chrifti Ecclefiam spargit. Atque ut unam Ecclefiam
unius Dei esse monstraret, hæc confestim teftimonia de
Scripturis inferuit: Dicit Dominus, Ego & Pater unum
sumus. Et iterum: De Patre, Filio, & Spiritu Sancto
Scriptum eft, Et tres unum funt. 3. Levis plane mo-
menti esse quod ex Facundo notatur, Cyprianum sc.
hæc ex versu octavo allegasse. Unde factum enim ut
B. Martyris mentem melius norit Facundus, qui 300
post Cyprianum annis floruit, quam Fulgentius qui
Cypriano aliquanto propior? Unde etiam conftat,
ætate Cypriani quenquam Aquam, Spiritum, & Sangui-
nem Mystico sensu accepiffe pro Personis Trinitatis?
Certe ficut apud Græcos qui versum 7mum non lege-
bant, nufquam occurrit explicatio illa mystica: ita nec
Latinorum quisquam, ut opinor, per annos à Cypria-
no plus centum, Spiritualis hujus sensus mentionem
facit. Interpretationem iftam primus omnium invexisse
videtur Augustinus Lib. 3. contra Maximinum cap. 22.
quem secuti funt complures, teste Eucherio. Nimi-
rum cum ab ipforum Codicibus abeffet versus 7mus;
& vero ex Tertulliano, Cypriano, aliisque fortaffe,
quorum scripta intercidere, didiciffent de Patre, Filio,
& Spiritu Sancto in S. Literis dictum esse, hitresunum
funt: Comma Cap. hujus 8vum (cum alibi nusquam
exftaret τὸ tres unum funt) statim illud ipsum effe col-
ligebant, ad quod dicti Patres refpexerint; ideoque &
per aquam, spiritum, & fanguinem mystice fignificari
Patrem, Filium, & Spiritum Sanctum. Quid mirum
igitur fi Facundus nactus, quod plurimi alii, mutilum
hoc versu Exemplar, intrepide, ex aliorum proculdu-
bio sententia pariter ac ipfius propria, affirmaverit 1. 1.
c. 3. teftimonium Joannis versu 8. hujus Cap. à Cy-
priano de Patre, Filio, & Spiritu Sancto dictum intelli-
gi Mihi, fateor, hanc rem paulo attentius confide-
ranti, expofitio hæc Allegorica tam incerta & lubrica
videtur; (neque enim de ea inter ipsos apud quos ufur-
patur Scriptores bene convenit: aliis per aquam Pa-
trem, ac per spiritum, Spiritum Sanctum ; aliis ex ad-
verso per spiritum, Patrem; per aquam autem, Spiri-
tum S. intelligentibus) tam futilis & nugatoria; (quid
enim puerilius isto, aqua mystice designat Patrem,
quia Deus apud Prophetam dicitur fons aquæ vive;
spiritus fignificat Patrem, quia Deus eft Spiritus?) tam
coacta denique ac detorta; (quamque nifi ex occafione
fupra dicta vix ac ne vix quidem effinxiffet Augufti-
nus, vel Latinorum quispiam) ut eam nullo modo
Cypriano tribuendam arbitrer. Imo vero cum apud
Auctorem castum fi quis unquam, minime diffluen-
tem laxis mysticisque interpretamentis, in citandis
Scripturis ipforum verborum scrupulofius tenacem,
tam expreffe de Patre, Filio, & Spiritu S. scriptum dica-
tur, hi tres unum funt; omnino adducor ut credam,
eum ad Capitis hujus verfum 7mum refpexiffe. Sic
enim judicio meo res habet. Sicut Ecclefia Africana,
Romanæ propago, dudum ab ipfis Fidei incunabulis
Italice Versionis Libros facros acceperat, Evangelia
faltem, & Epistolas Paulinas; ita jam tum & Catho-
licas (quarum, quod pleræque minoris quam reliquæ,
quæ ad certas Ecclefias missæ funt, auctoritatis in Eccle-
sia effent, Exemplaria erant rariora) in manus Docto-
rum ejus Ecclefiæ devenisse certiffimum eft. His paulo
post plantatam in Africa fidem, usos credo Tertullia-
num & Cyprianum; & quidem Joannis Epiftolam
Commate hoc septimo (quo mutilata fuisse jam ab
initio Latina suspicor) auxiffe ex Græcis quæ penes
eos erant Exemplaribus. Verum de hac re poftea.
Auctor Prologi in Epiftolas Canonicas, sub Hieronymi
nomine. Cui si fides habenda, nullus omnino relin-
quetur de Commatis hujus αὐθεντίᾳ dubitandi locus:
cum ex ipfius sententia Græci Codd. omnes ante eum,
locum hunc integrum repræfentarint; & à Tranflato-
ribus infidelibus (quos vocat) seu hæreticis factum, ut
in Exemplaribus Latinis nusquam adhuc comparuerit,
donec ipse demum in Editione sua versum hunc ad
Exemplarium Græcorum fidem reponendum curasset.
Qua, (Epistolæ Canonica) inquit, fi ficut ab eis (Græ-
cis) digestæ funt, ita quoque ab Interpretibus fideliter in
Latinum verterentur eloquium; nec ambiguitatem legen-
tibus facerent, nec fermonum sese varietas impugnaret,
illo præcipue loco, ubi de Unitate Trinitatis in prima
Joannis Epistola pofitum legimus, in qua etiam ab infi-
delibus Translatoribus multum erratum esse à Fidei ve-
ritate comperimus; tria tantummodo vocabula, hoc eft,
aquæ, Sanguinis, & Spiritus, in ipsa sua Editione po-
nentibus, & Patris Verbique ac Spiritus teftimonium
omittentibus, in quo maxime & Fides Catholica robo-
ratur, & Patris ac Filii ac Spiritus Sancti una Divi-
nitatis substantia comprobatur. Hæc ille. Verum, ut
libere dicam quod sentio, testimonio isto auctoritatem
Textui conciliare velle, nihil aliud quidem esse puto
quam dὸ τὸ ψούδες τιὼ ἀλήθειαν συσήσαθαι. Præfatio
hæc neque Hieronymi effe videtur, neque cujusquam
certe qui rei Biblicæ per tempora illa, de quibus agit,
ftatum recte intellexerit. Licet enim in Prologi dictio-
ne fit spiritûs & ftomachi nefcio quid, Hieronymiano
non abfimile; etiam & in argumento nonnihil, Hiero-
nymo non indignum: Quale est 1. Sicut Evangelia,
fic etiam Epistolas se ad veritatis lineam correxisse,
seu ad Græcorum qui penes eum erant Codicum fi-
dem recenfuisse: id enim ex Ep. 102. ad Marcellam,
aliisque locis quibus Interpretem Vulgatum perstrin-
git, satis probabile. 2. Apud Græcos Epistolam Jaco-
bi reliquas Catholicas ordine anteire: liquet sc. hoc ex
MSS Codd. omnibus, Cyrillo Catech. 4. Auctore Sy-
nopseos S. Scripturæ, Concilio Laodiceno Can. 60.
60. &
Greg. Nazianzeno, Jamb. ad Seleucum. 3. In Latinis
Libris Petri Epiftolis primum locum datum inter Catho-
licas: id enim conftat ex Antiqua Tranflatione, jam
olim ab ipfo fortaffe Apoftolorum feculo in ufu, (in
qua, teste Caffiodoro 1. Divin. Lect. c. 14. ordo fic erat:
Epiftolæ Petri ad gentes, Jude, Jacobi, Joannis ad
Parthos, feu Epistola prima; fecunda enim & tertia,
quas fortasse haud dum publice acceperant Ecclefiæ
Latinorum, non hîc veniunt in censum) Catalogo
Librorum S. Scripturæ in MS. Cod. Claromontano,
(in quo Epiftolæ Catholicæ in hunc modum difpofitæ
funt: Ad Petrum 1. Ad Petrum 2. Joan. Epift. 1.
Joan. Epist. 2. Joan. Epist. 3. Jude Epistola.) Ruffi-
no Expos. in Symbol. Auguftino 1. 2. de Docer. Chrift.
cap. 8. & Concilio Carthaginenfi, an. 419. celebrato.
4. Epistolas istas in hunc quem observarunt Græci or-
dinem se primum omnium revocaffe; id enim admo-
dum verifimile. Qui eodem quo Græci ordine Catho-
licas Epistolas recenfet in Epift. ad Paulinum, nequa-
quam certe ordinem istum mutasset in Editione Lati-
na. Nec obstat, quod longe post Hieronymi tempora
Vulgati Interpretis ordinem retinuerint Exemplaria
Latina aliq. ut apparet ex Caffiodoro, Divin. Lect. c. 8.
Junilio, lib. 1. de Part. Divinæ Legis, ac Stichometriis
MSS. quarum vetuftam unam edidit ex Bibliotheca
Regia Cotelerius, Notis in Barnabam. Ifti fiquidem
Libri aut Versionem veterem meram continebant;
(quales diu post Editionem, quæ Hieronymi nomine
circumfertur, paffim in ufu fuiffe notiffimum eft) aut
veterem quidem ad Hieronymianæ Exemplaria cor-
rectam & caftigatam. Unde factum, ut textu ad Hie-
ronymi istam mutato, eique per omnia refpondente
ordo quidem Epiftolarum maniarepondent
,
que
(
1
L
cus,
que qui in veteri Versione. Quamvis, inquam, pauca quædam hujufmodi non inepte quis affinxerit Hieronymo; reliqua tamen adeo ab omni veritatis specie aliena funt, ut cujusvis potius esse videantur, quam eruditiffimi iftius Patris. 1. Quale enim hoc, quod de Græcorum integre sapientium & rectam fidem sectantium, seu Catholicorum Patrum Libris dicitur, eos versum hunc feptimum exhibuisse! Norunt omnes, quibus inspecta veterum monumenta, maxime Hieronymus, qui veterum omnia devorarat, multa & in Latinum verterat, ex Scriptoribus Græciæ neminem unum jam ab omni Christianismi ævo ad illius tempora, pericopen hanc citâffe. Mirum equidem exftitiffe in omnibus Græcis Codicibus, (id enim credi vult Prologi Confarcinator) de quo nemo Veterum quidquam inaudiverat: vidisse in Textu Græco Hieronymum, quod non viderant Scriptores ætate ista celeberrimi Græci, Chryfoftomus, Didymus, Epiphanius, & uterque Gregorius: lectitatum paffim tum temporis egregium de Sancta Trinitate teftimonium in Joannis Græcis, quod nusquam allegârant acerrimi Fidei Catholica propugnatores, Athanafius ac Patres Nicæni, etiam cum in id ipsum convenêre, ut Arianam Hærefin profligarent & extinguerent. Qui ista credit, næ is tribuat hunc Prologum Hieronymo. 2. Neque minus ab omni veri specie abhorret, quod de Interpretibus Latinis affirmatur; expunctum sc. fuisse ab iis hunc versi culum, ex hæretica nefcio qua pravitate. Ut enim Interpretes privatos mittam, qui primis Fidei temporibus, teste Auguftino, ut cuique in manus venit Codex Graillum mox interpretari ausi sunt, & ex Græcis bonis Latinas fecere non bonas; quibus inscitiam & Græca male reddita haud raro objicit Hieronymus, non item Hærefin, quod sciam, aut mutilatum parte aliqua Sacri Codicis Textum: certe qui ab Auctore Interpretationis vet. Italice (nam & in hac, fi quid Prologo credimus, defuit verf. 7. aliter quomodo Hieronymus primus istum ad fidem Codd. Græcorum restituerit?) versum hunc fraude hæretica fublatum dicit, oftendit eo ipso se penitus ignorare naturam ac genium iftius Verfionis. Scripta erat hæc, & in usu, fi non ab ipfis Ecclefiæ primordiis, certe diu ante motam de dogmate Sanctæ Trinitatis controverfiam. Scripta erat Latinorum caussa, jussuque, ut videtur, Epifcoporum ejus Ecclefiæ; quos in re omnium graviffimâ, transferendis dico S. Literis in fermonem patrium, Viri alicujus eruditione (prout ferebat ætas ifta) juxta ac pietate spectatissimi operam adhibuiffe par est omnino ut credamus. Imo res ipsa loquitur. Adeo nihil in hac Verfione detractum, additum, aut quoquo modo mutatum ex arbitrio Interpretis, nedum dolo malo; ut Græca sua religiofiffime e ubique secutus fit & κξ' πόδας, etiam ubi dissentit à Græcis hodiernis. Unde fi abfuerit in Latinis versus iste 7mus, conferendum certe hoc quicquid est vitii non in Interpretem, (qui quod muneris fui erat fecit, ac Græca, quæ ob oculos erant, expreffit fideliter & ad verbum) fed in Exemplaria Græca quæ fecutus eft. Quod fi vero Hæreticum egerit Interpres in hac claufula, cur non eâdem opera & in aliis? Si Hæreticus erat, unde factum ut nemo illud fubodoratus fit ante Hieronymum? unde, ut ejus nufquam meminerit ipse Hieronymus nifi in hoc Prologo? Certe qui in hanc Verfionem liberius haud femel invehitur, qui Sectatores ejus homunculos, afinos, bipedes afellos vocat; fi quid in ea reperiffet, unde vel minima suspicio esset Auctorem hærefi laborasse; vix credi poteft, quam impotenter ubique triumphatum effet de misello Interprete; quanta in eum per omnem fere Epistolam convitiorum plauftra conjeciffet biliofus Cenfor; quoties ad inferos damnasset Verfionem, quam procuderit sc. non jam homuncio barbarus & indoctus, fed hæreticus tenebrio, facrilegus nebulo, falsarius & corruptor Sacrarum Scripturarum. 3. Nec minus falsum quod hic de Hieronymo dicitur, eum primum in Editione sua hunc verfum 7mum repofuiffe. Si enim reftituerit Hieronymus, unde factum ut in Bibliis ejus pervetuftis & optimæ notæ plurimis, verficulus iste non legatur? Imo vero cur nunquam citat illum Hieronymus in Operibus fuis, ubi illi res eft cum Arianis, aliisque iftiufmodi Hæreticis? Mirum hocplane, cum in Epiftolis Librisque Polemicis ad Catholicam de mysterio S. Trinitatis Do&rinam firmandam addu
cat paffim alia Sacri Codicis loca; eum ne uno aliquo loco proferre hoc teftimonium Joannis, quodex Græcis ipse restituerat scilicet, & in quo maxime & fides Catholica roboratur, & Patris ac Filii ac Spiritus Sancti una Divinitatis substantia comprobatur. Quid plura? Si Epistola ista seu Prologus Hieronymi fit, cur non locum habet in MSS Codicibus, adeoque & in Editis Hieronymi? cur magis hanc illi adfcriptam velis, quam cæteras omnes Libris N. Testamenti præfixas, quæ etiam Hieronymi Presbyteri titulo superbiunt; quarum aliæ ridicule fabulofe, confarcinate aliæ ex Epiftolis genuinis Hieronymi? Ego equidem de Præfationibus iftis ita cenfeo: scriptas omnes longe post Hieronymum, à variis, & variis temporibus. Pleræque ineptientis cujufdam Rapsodi esse videntur, qui vixerit aliquanto ante Bedam. Verum Præfatio hæc in Canonicas Epistolas, cum de perfidia Latinorum in omittendâ hâc Pericope queratur, quæ jam demum ope Codicibus Græcorum reftituta fit, scripta omnino videtur poft tempora Bedæ ; (neque enim illi notum hoc comma, ut apparet ex Commentario in locum) & quidem paulo ante seculum octavum. Sub illud tempus admiffam puto Præfationem hanc primum in privatorum hominum Codices, tandem vero & in publicos Libros Ecclefiarum Occidentalium. Certe in Codicibus octavi seculi exftitiffe, testantur Biblia Caroli Calvi, in quibus eft hic Prologus, fed absque præfixo Hieronymi nomine, quod notat Cl. Simonius. Ex hoc autem Prologo manifeste colligitur, ætate, quâ is confcriptus fit, seculo puta septimo, Codices Græcos verficulum hunc agnoviffe. Victor Vitenfis, lib. 3. de Perfecutione Vandalica, ubi Confeffio Fidei, Hunnerico Vandalorum Regi anno 4840 oblata ab Eugenio Epifcopo Carthaginenfi, aliifque Orthodoxis Epifcopis Ecclefiæ Africane; in qua habentur ista: Et ut adhuc luce clarius unius Divinitatis effe cum Patre & Filio Spiritum Sanctum doceamus, Joannis Evangelista teftimonio comprobatur: ait namque, tres funt qui teftimonium perhibent in cœlo, Pater, Verbum, & Spiritus Sanctus; & hi tres unum funt. Nunquid ait tres in differenti qualitate Sejuncti, aut quibuslibet diverfitatum gradibus longo feparationis intervallo divisi? Sed tres, inquit, unum funt. Hæc est sententia totius Ecclefiæ Africanæ, Regis jussu prolata. Neque fieri quidem poteft, ut Textum hunc citaverint, fi aut non exftitiffet in Epistola, aut etiam pro insititio haberetur; cum Arianis, qui aderant, fraus ifta facile patuiffet. Rectiffime de hac re Cl. Smithius nostras, Defenf. Differtationis in 1 Joan. 5. 7. p. 161. Putabimus ne, inquit, Eugenium Carthaginenfem, cæterosque Orthodoxos Ecclefiæ Africanæ Epifcopos adeo defipere potuiffe, ut in illo Lis bello, Hunnerici Regis Ariani jussu scripto, anno 484. hunc Textum difertiffimis verbis, fub nomine Joannis Evangelistæ adhibuisse vellent, fi à Codicibus Sacris tunc temporis abfuiffet, vel fi ante seculum unum aut alterum de novo additus infitusque fuisset? Quam facile crimen illud falfi à sedulis adverfariis potuisset ipfis exprobari? quam male audiiffent, tanquam Sacrarum Scripturarum corruptores? Sane Sanctissimi illi Confessores de fama sua & de veritate Catholici dogmatis, quod fufceperint defendendum, melius ivere consultum, nec iftiufmodi malis artibus utendo, fibi infamiam & veritati Chriftianæ præjudicium accerfere imprudentes & ultro voluere. Non hoc autem est unius viri, sed totius Africane Ecclefiæ teftimonium, post examen sedulum fæpe Sæpiusque recoctum, ut modefticæ charitatisque Chriftianæ expers effe videatur, qui flagitiofa hæc crimina hifce venerandis & Sanctitate ac doctrina conspicuis Antistitibus, illo tempore horrendum in modum rabida Arianorum fævitie oppreffis, impingere audeat. Hæc ille. Nempe, quod infra oftendemus, delituere in Africa jam inde à seculo Cypriani pauca quædam Exemplaria, quæ versum hunc 7mum repræfentarunt; in quæ ut inciderunt demum Episcopi, describi curabant ad eorum fidem Apographa bene multa in ufum Ecclefiæ. Vigilius Tapsenfis, qui confeffioni paulo fupra memoratæ subscripfit, Libro, qui fub Idacii Clari nomine olim prodiit, contra Varimadum Arianum. Item ipse (sc. Joannes Evangelista, cujus Evangelium ante allegaverat) ad Parthos: tres funt qui teftimonium perhibent in terra, aqua, Sanguis, & caro; & tres in nobis funt. Et tres funt qui testimonium perhibent in cælo, Pater, Verbum, & Spi
1
ritus
ritus; & ii tres unum funt. Et Libro de unitâ Deitate Trinitatis, qui Athanafio à quibufdam tributus eft, tres funt, inquit, qui teftimonium dicunt in cælo, Pater, & Verbum, & Spiritus; & in Christo Jesu unum sunt. Item Libro Lat. ad Theophilum, inter Opera Athanafii, qui Vigilii esse creditur: Unde & Joannes, inquit, in Epiftola fua ait: Tres funt qui teftimonium dicunt in cælo, Pater, Verbum, & Spiritus; & in Christo Jesu unum funt; non tamen unus, quia non eft earum una persona. Fulgentius, Respons. contra Arianos, fub finem: B. Joannes Apoftolus, inquit, teftatur dicens: Tres funt qui teftimonium perhibent in cœlo, Pater, Verbum, & Spiritus; & tres unum funt. Quod etiam beatiffimus Martyr Cyprianus in Epistola de Unitate Ecclefiæ contestatur, &c. Idem lib. de Trinitate ad Felicem Notarium: En habes, inquit, in brevi, alium effe Patrem, alium Filium, alium Spiritum S. alium & alium in persona, non aliud & aliud in natura: & idcirco, Ego, inquit, & Pater unum fumus; unum ad naturam referre nos docens; fumus ad perfonas: fimiliter & illud, tres funt, inquit, qui teftimonium dicunt in cœlo, Pater, Verbum, & Spiritus; & hi tres unum funt. Auctor Libri de Fide Catholica adversus Pintam Epifcopum Arianum, sub Fulgentii nomine; qui inter reliqua de Trinitate teftimonia, etiam Joannis hoc nostrum adducit. Auctor Explanationis Fidei ad Cyrillum, Tomo 9. Operum Hieronymi, p. 62. prope finem: Nobis, inquit, unus Pater, & unus Filius ejus verus Deus, & unus Spiritus Sanctus verus Deus: & hi tres unum funt; una divinitas, & potentia, & regnum. Cæteros qui post seculum octavum pericopes hujus mentionem faciunt, prudens omitto; fub annum fiquidem octingentefimum, aut paulo poft, comparuit, ut fupra observavimus, versus 7mus hujus Cap. in Latinis Bibliis.
Et jam fubductis utrinque calculis; allatis summâ fide quæ ad auctoritatem hujus textûs elevandam, quæ ad stabiliendam facere videantur, Exemplarium MSSorum & Impressorum, Verfionum, Patrum denique Græcorum ac Latinorum teftimoniis; restat ut quæ mea fit de hac re fententia, paucis exponam. Dico igitur 10. Pericopen hanc, utcunque poftea disparuerit, in ipso certe Joannis Autographo exftitiffe, aliisque aliquot ad illud defcriptis Exemplaribus. Compertum fatis mihi hoc ex Tertulliani teftimonio fupra adducto: qui cum ætate illa vixerit, qua (teste ipso, Præfcript. c. 36.) apud Ecclefias recitatæ fint ipfæ literæ authentica Apoftolorum, h e. aut Archetypa ipsa, (quæ certe longe ultra ætatem Tertulliani durasse probabile eft; fiquidem inter tempus, quo scripta Epistola Joannis, & quo fcriptus Tertulliani Liber de Præfcript. medii funt anni duntaxat 110.) aut faltem Codd. ad Archetypa fideliter expreffi; & vero provocet ad Authenticum Gracum Pauli, (lib. de Monog. cap. 11.) five Codicem Epiftolarum ejus, quas, uti & cæteras, originalibus ipfis conformes, habuerit ad manum: nequaquam certe fieri poteft ut Textum hunc (magni in primis momenti ad firmandam fententiam fuam contra Praxeam) citârit, seu, quod idem, ad eum alluserit, nifi in Græcis fuis legiffet. Quod idem de S. Cypriano, apud quem verba ista Joannis bis habentur, (non obfcurius aliquanto, quomodo apud Tertul. salebrosum Scriptorem, qui verba S. Scripturæ carptim attingere magis folet, quam plenius citare; fed 2/αρρήδω & expresse admodum profert) dicendum. Neque enim allegavit ista fupra memorata ex versu octavo mystice explicato; (cum Interpretatio ista myftica diu post Cyprianum excogitata fuerit, ut oftendimus) neque vero ex Versione aliqua Latina contra fidem Codicum, qui penes eum ac Tertullianum erant, Græcorum. Præterquam enim quod ab Italica vetere, quæ fola tunc Ecclefiis Africanis in usu, abfuiffe jam ab initio verfus iste videatur: certe adduxiffe B. Martyrem semel atque iterum, idque non ὡς ἐν παρόδῳ, fed confulto plane, & argumenti, quod tractabat, gratiâ, verba aliqua tanquam S. Codicis, quæ in Græcis ejus nufquam comparebant, nemo certe, cui penitius paulo expensa ista, ullo pacto crediderit. Non dico hoc ὑποθέσεως ἕνεκα ̇ tanquam qui nihil non arreptum undecunque, ac velut obtorto collo tractum huc velim, quod ad auctoritatem huic textui conciliandam valeat apud credulos, narisque minus emuncta Lectores. Imo non indiget Deus noftro mendacio, ut pro illo loquamur dolos. Qua de causa &
Prologi in Epiftolas Catholicas, quo tantopere in hac re nituntur Eruditi, cuique haud dum ad examen revocato & ipfi õlim multum tribuimus, νόθευσιν pluribus fupra indicare visum eft. Quod vero ad hunc locum Cypriani spectat, in eo certe Pericope hæc tam clare (habitâ verborum, quibus intexta est, ratione) ac liquido proponitur, ut (cum ex versu 8vo accerfitam esse gratis plane dicatur, & absque omni ratione) ne quidem aliter fieri poffit quam ut cordatus quisque depromptam cenfeat ex Græcis quæ penes eum erant, adeoque & ex Authentico Joannis. Quod idem & de loco Tertulliani, obfcuriore licet, quomodo reliqua fere istius Auctoris, dictum omnino velim. Reclamat, inquis, Græcorum pene omnium fides. Si in Apoftoli Archetypo comparuissent hæc verba, quî factum ut Scriptores Græci, per tria prima fecula, illa in Codices fuos non admiferint? Unde notum Africanis istis, quod latuit ipsum Irenæum, doctrinarum omnium curiosissimum Exploratorem, imo Polycarpi, qui ipfius Joannis discipulus erat, auditorem? Ego equidem de tota hac re ita cenfeo: Sufficere abunde in αὐθεντίαν Commatis, quod à Tertulliano & Cypriano citetur, licet nullo modo, ne per conjecturam quidem, assequi poffemus unde factum ut apud Joannem legerint ipfi, quod nemo quisquam Græcorum viderit: imo licet in nullis omnino ab illo tempore in hunc usque diem Exemplaribus comparuerit. Cæterum ne inique secum agi putet Lector, fi non & explicavero quo modo factum exiftimem, ut quod in Archetypo Joannis exftabat, omnibus fere Libris poft exciderit; omissum vero per secula aliquot, emerserit demum è tenebris, redieritque in contextum Epistolæ in Exemplaribus Græcis & Latinis: quod in hac re aliquatenus certe deprehendiffe mihi videor, lubens exponam. Dico igitur 2o. Uti certum est versum hunc mum haud longe post scripturam ipfius Autographi abfuisse à Græcis plerifque omnibus, ita nihil omnino caufæ effe cur erafum eum suspicemur ab Hæreticis. Hæreticos cum dico, nolim Arianos intelligas: quid enim illis cum Pericope, fublata è contextu Gr. 150 annis ante quam nafceretur Arius? (quanquam neque, ut id obiter notem, Arianis objectum memini apud Scriptores Ecclefiafticos, excepto uno Ambrofio (Fulbertus enim Carnotenfis, qui Epift. 1. eandem cantilenam canit, Ambrofii duntaxat fide & auctoritate nixus eft.)] lib. 3. de Spir. S. cap. 11. qui tamen loco isto omnino fallitur, Sacri Textûs depravationem) fed omnino eos qui inter annum, quo confcripta creditur hæc Epistola, 97mum vixere, & tempora Irenæi; (cujus Codicem commate hoc mutilatum fuiffe fupra notavimus) Basilidem dico, Saturninum, Valentinum, Marcionem, & fi qui alii dogmata cum iftis communia habuere. His autem cum opinionum portenta objiciunt Irenæus, Epiphanius, alii; tum vero foli Marcioni, quod sciam, crimen violati S. Textûs. Reliquis commune illud, quod ultra quam Apoftoli ipfi, in rerum divinarum γνώσε provecti, fi placet, Evangelia nova procuderint. Verum in iis non tollebant vetera, fed adfuebant duntaxat illis absurdas nefcio quas τερατολογίας. In Epistolis Apoftolorum nihil temerarunt. Et quidem ipsius Marcionis in corrumpendis S. Literis audacia, quanta quanta erat, intra Luca Evangelium & Epiftolas Paulinas fe continuit: Epistolas Catholicas intactas reliquit. Certe quidem, uno hoc Interpolatore (si tamen Interpolatorem dicas, qui Apoftolorum Scripta rejecit verius quam corrupit) excepto, qui in Apoftolico fuo (ex Epiftolis aliquot Pauli, ficut ex quatuor Evangeliis cæterorum PfeudoEvangelia, consarcinato) Textûs Paulini aliqua mutabat; (non item omnia quæ pro corruptis habet Epiphanius, ut in Notis noftris oftendimus) non puto Hæreticorum quemquam S. Textum in aliquo, nedum in hoc nobiliffimo Joannis teftimonio, depravaffe. Quorfum enim ? ex Codicibus Catholicorum patuisset statim corruptela. Imo vero quo pacto? Poterant quidem corrumpere Libros fuos, ac fuorum gregalium, paucos illos; aliorum non poterant, ne quidem in initio cum raro admodum effent Exemplaria, multo minus cum plurima post ubique per Ecclefiam Chriftianam spargerentur. 3. Unde igitur factum dicamus, ut Codicibus exciderit hic verficulus? Minime quidem dolo malo, quod arbitror; fed omnino cafu, ac pura puta negligentia Librarii; qui
cum
1
cum forte inter scribendum tolleret oculos ad illud i μαρτυρῶντες verf. 6. mox in idem incidens verf. 7. intermedia ἐν τῷ ἐρανῷ, ὁ Πατὴς, ὁ Λόγο, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα κὰὶ ὅτοι οἱ τρεῖς ἐν εἰσι. κὰὶ τρεῖς εἰσιν, intacta præterierit. Proclivi admodum errore, quod nôrunt quibus cum veteribus membranis res est. Imo, inquis, in leviculo aliquo accidere hoc poterat; fed in Capite hoc infigni, quo dogma de S. Trinitate tam aperte adstrui videtur, vix eft ut cespitarit Scriba. Quafi vero inter fcribendum expendat vulgus Librariorum quid leve, quid gravioris momenti; ac non omnia pari fere five diligentia five incuria describat? Fidelis Exscriptoris eft fingula curare. Si ἐξ ἀποσεξίας labatur, quod facit fubinde optimus quisque, cadit error in maxima perinde ac minima. Sed ex recenfione, inquis, emendantur errores. Recte quidem. Sed difficili tempeftate, qualis erat cum prima quædam Epiftolæ hujus Apographa defcriberentur, ubi rari, quibus facultas aut otium S. Codices transfcribendi, rara Exemplaria ad quæ describi poffent, Librique cum primum exarati, avidiffime mox à Chriftianis arrepti fint, ac propter æftum perfecutionis in varias regiones statim diftracti; minime certe mirandum, si è primis, qui tunc fcripti funt Codicibus, unus aliquis in quo prætermissa hæc Pericope ex ἀβλεψίᾳ Scribæ, haud recenfitus fit ad aliud Exemplar, sed inemendatus mox in Libros tranfierit alios, & quidem alios. Quidni enim? Dices fortaffe non potuifsse vitium hoc nifi in unum & alterum Codicem propagari; detecturos illud statim ex Libris invicem collatis Christianos. Atqui vero, præterquam quod non poterant ad Archetypum Joannis provocare; quod aut apud Parthos longe diffitos erat , (ad quos fcriptam hanc Epiftolam dicit in ejufdem Titulo Vulgatus Interpres, teste Cassiodoro) aut faltem in privatis latebat nefcio quibus manibus Afianorum: in fumma certe Exemplarium paucitate quæ tunc erat, difficile omnino fuit Libros, ad quos mutili ifti exigerentur, comparare, fi quam maxime vellent. Et quidem cum de summa rei Christianæ hoc tempore ageretur, ingravescente scil. Persecutione fub Trajano; adeo non vacabant Chriftiani recenfioni Librorum, ut ne quidem convenire iis licuerit, nifi ante lucem. Trucidati plurimi, alii damnati ad metalla, cæteraque id genus fupplicia, pulsi alii in exteras regiones. Curatum denique non jam ut libros defcriberent, aut ad aliorum fidem recognitos darent, fed utcunque defcriptos secum deportarent. Apographum igitur aliquod istius Epistolæ, mutilatum qua ratione diximus, etiam primis illis temporibus in plura Exemplaria diffundi potuiffe manifestum est. Imo vero hac Afianorum 2/ασπορᾷ factum omnino arbitror, ut Exemplaria ista etiam ad exteros devenerint, ac (curato quidem hoc uno, ut verba củ τῇ ชῇ verí. 8. tanquam fuperflua delerentur, quod in primo vel fecundo Apographo obfervatum forfan, & fic fere in sequentibus) Ecclefiis transfcribenda traderentur. Inde magnus aliquanto poft Exemplarium numerus per Græciam, Ægyptum, aliafsque Provincias, ubi vigebat fermo Græcus. Tali certe Apographo Romæ ufus effe videtur Vulgatus Interpres, tali Irenæus, Clemens Alexandrinus, cæterique quos fupra memoravimus Græci Scriptores. Quinimo nullum omnino Codicem Ecclefiis Græcis in ufu fuiffe cre
do, nifi qui ad mutilatos, quos dicimus, descriptus fit, pene ab ipfius Archetypi scriptura usque ad seculum unum vel etiam alterum post Athanafium. Nempe tum demum Auctor Difputationis in Concilio Nicæno habita, fub Athanafii nomine, textum hunc citavit. Unde vero, inquis, cognitum huic Scriptori, quod cæteros Græcos latuerat per aliquot secula? Ex antiquioribus Græcis, puris atque integris. Sicut enim ex Chriftianorum Afiaticorum difperfione factum videtur, ut mutilati hoc Commate Codices in Græcia aliisque locis paffim legerentur; ita nec dubium quin integri aliquot eodem tempore in exteras regiones delati apud privatos delituerint. Exstabat aliquandiu certe Archetypum ipfius Apoftoli apud Parthos, aut Afianos. Latebant apud eofdem Apographa pauca quædam ad illud expressa. Transmissa fuisse aliqua in Africam, id vero certiffimum eft ex teftimoniis Tertulliani ac Cypriani fupra allatis. Quidni igitur Auctor dictæ Difputationis inciderit forte in Græca integra, 250 annis poft Cyprianum, cujus ætate Græca iftius
modi exftitiffe certo constat? Habemus nos hodieque in Anglia Codices Sacros unum & alterum plus quam mille annorum: habent in Gallia qui ad eandem ætatem affurgunt. Quid mirum ideo fi Codex aliquis per annos 300. vel etiam 400. (hoc eft, à tempore ipso quo fcripta Joannis Epistola) privatis clathris conclufus, emergat demum, ac fiat usûs publici ? Quotidiana funt ifta. Neque obftat fane quidquam, quo minus ad Auctoris iftius seculum fupereffe potuerit (fi quidem probe tractatum) Apoftoli ipfius Autographum, nedum defcripta Cypriani tempore, vel etiam fortaffe poft, Exemplaria. Quid quod Auctoris modo memorati seculo, non unus aliquis iftiufmodi Liber exftitiffe videatur, fed multi quidem? Certe inepte citaffet Pfeudo- Athanafius hanc pericopen Joannis, nisi etiam Libri Arianis essent ad manum, ex quibus expendere poffent teftimonium ad quod ibi provocatur. Imo vero, inquis, inepte citaffet. Sed quid fi inepte citaverit? erat delirus Monachus: neque ex hujus teftimonio tuto colligas fortaffe vel unum aliquem hujufmodi Librum fuiffe tunc temporis, nedum complures. Esto. Sed unde obfecro Codices ad an. 800mum vel 900mum descripti, nifi aut ex Libris qui fub hoc tempore vel etiam ante exftiterint, aut ex Apographis ad illos expreffis ? Equidem haud paucos fuifle atque etiamnum exftare, e, qui ultra annum 700mum, imo ad 800mum afsurgant, ex Editorum Teftamenti Complutenfis ac Roberti Stephani teftimonio clare colligere mihi videor. Dicunt illi se in Novi Teftamenti Editione, in qua occurrit hic verficulus, secutos Exemplaria antiquissima Vaticana, quibus fidem abrogare nefas videbatur: Robertus autem, se Codices nactum aliquot vetuftatis specie pene adorandos, à quorum plurium ac meliorum fuffragio, in N. Testam. à se edito an. 1549. (in quo item exftat hic verfus) ne in una aliqua litera discefferit. Certe antiquissima ac vetuftatis specie pene adoranda Exemplaria neutiquam dixerint, nifi quæ 700, aut potius 800 essent annorum. Atque hic quidem pedem figimus: neque enim ad secula recentiora defcendere opus est. Id unum noto; fundamento omni carere quod ex jam dicto Pfeudo - Athanafiii loco colligit Cl. Simonius, Hiftoriæ Critice Novi Teftam. cap. 18. Verba nempe καὶ οἱ τρεῖς τὸ ἓν εἰσιν, ab Athanafio ad S. Trinitatem accommodata, occafionem dedisse Græcis quibufdam Scholiaftis explicationem istam in orâ Codicis collocandi; quæ poftea in Contextum irrepferit. Miffis enim quæ fupra indicavimus; (exftitiffe verfum hunc 7mum in ipfius Apoftoli Archetypo; ifta τρεῖς τὸ ἐν εἰσι, minime octavi Commatis effe, cum hoc in MSS. omnibus_fit εἰς τὸ ἓν εἰσιν ̇ Interpretationem istam mysticam Latinorum commentuin effe, Patribus Græcis inauditum
certe Scholia de quibus agit, ad marginem fcil. Exemplarium Regii no 2247. ac Colbertini no 871. ejufmodi funt, quæ nequaquam adınitti poterant in Contextum. Notulæ funt fateor, ex quibus formare poffet Studiofus aliquis hujufmodi verficulum. Sed à nemine repertum ufquam puto Codicem Græcum, qui Pericopen hanc integram repræsentarit in margine. Atque de Græcis hactenus. Ad Codices Latinos quod spectat, de Verfione quidem Italica vetere idem quod de Syriaca, Coptica, aliisque aliquot, in quibus defideratur hic verficulus, dicendum arbitror; expressam scilicet fuiffe ex Græcis hoc commate mutilatis. Mutilam porro manfiffe credibile est in omnibus plerifque Codd. per plurima secula; & quidem per annos plus centum in omnibus omnino Exemplaribus, ad tempora dico Tertulliani & Cypriani. His certe cum obtigerint Græca integra, quod diximus, curatum tum demum opinor ut ad iftorum fidem reftitueretur hic verficulus in Latinis. Conveniebat nempe pietati illorum, maxime beatiffimi Martyris, ut Græca nacti, traderent Ecclefiæ Africanæ Libros Sacros perfectos & omnino integros. Hinc statim Apographa pauca, scripta Carthagine aliifque locis, ubi Cypriani vigebat auctoritas. Pauca dico, cum ob alias caufas, tum ob graves calamitates, quibus preffi funt in Africa Christiani fub Decio ac Valeriano. Hinc enim factum, ut, erepto è vivis Cypriano, rationibusque Fidelium mifere turbatis, intermiffa fit in præfentia cura omnis defcribendi integros iftos Codices. Cæterum de paucis illis quos Ecclesia scribendos curaverat, id plane con
Eeee
stare
![[graphic]](https://books.google.com/books/content?id=3KuC-u3gAFwC&output=text&pg=RA1-PA586&img=1&zoom=3&hl=en&q=&cds=1&sig=ACfU3U0U8Vfp_FTngBUa7n6K6GPe84U4bw&edge=0&edge=stretch&ci=723,97,219,427 "[graphic]")
stare videtur, eos durasse & quidem publici usus fuiffe in Ecclefiis Africanis quibufdam per tempora illa difficilia; tandemque poft annos 80, aut ad summum 100, in Exemplaria plurima paffim dimanaffe. Nempe cum Libellum (in quo erat versus hic 7mus) offerebant Hunnerico Eugenius, cæterique Ecclefiæ Africanæ antistites, anno 484to, Exemplaribus iftis abundâsse videtur Africa. At vero textum in Fidei suæ confirmationem adducturos eos effe, qui aut in Libris vulgatis non erat, aut quem in Epistolæ corpus ante feculum unum aut alterum irrepfiffe adstantes Ariani fufpicarentur, nemo sanus crediderit. Quinimo ex fola hâc confessione Patrum Africanorum tuto fatis colligi posse videtur, Latina hæc integra quæ dicimus, non modo per Africam omnem, fed etiam per alias dispersa latius fuisse Latinorum Ecclefias. Certe qui textum apud adversarios Fidei ftrenue, quod Episcopi isti, ac aperte urgent; qui in scriptis fuis (uti Fulgentius, aliique) identidem citant atque inculcant, eoque ceu validissimo telo contra Ecclefiæ hoftes utuntur; fatis clare profitentur, Pericopen ad quam toties & tam fidenter provocant, non in unius regionis angulo aliquo latere, fed per Ecclefiam Chriftianam paffim diffundi. Id quod de plurimis Codd. qui seculo hoc ac proxime sequentibus exarati funt, veriffimum esse arbitror. Imo vero post seculum octavum, Librorum in quibus exstaret hæc Pericope, crevit eousque cum numerus, tum auctoritas, ut Studiosi seu etiam Librarii, quæ in suis deerant, ex integris hisce restituerint, descripto ad marginem suorum Codicum versu hoc 7mo. Neque enim quæ ad oram Librorum Latinorum adscripta videmus hoc loco, additamenta funt Studioforum, quibus effet animus aptare textum Joannis ad Prologum Hieronymi, quod exiftimat Cl. Simonius; fed verba ipsa Commatis 7mi, five recte, five, ut fit, vitiose descripta. Sic quæ è regione verborum, Tres funt qui teftimonium dant, posita funt ad marg. Codicis Regii no 3584. Pater, Verbum, & Spiritus:
& tres funt qui teftimonium dant in terra: & hi tres unum funt, ipfius Apoftoli funt, male habita. Textus Joannis in isto Cod. five vitio Scribæ, five etiam Exemplaris quod fecutus eft, ita se habet: Tres funt qui teftimonium dant, omiffis reliquis versus 7mi & 8vi. Supplevit quæ deerant in textu Librarius, aut alius quifpiam, qui Apographum recenfuiffet, hoc modo: ad verba, tres sunt qui teftimonium dant, adjecit recte Pater, Verbum, & Spiritus: mox omiffo τῷ & tres unum funt, quod fc. ab iifdem vocibus inciperet, quibus ea, quæ sequuntur, tranfit ad reliqua, & tres funt qui teftimonium dant in terra: & bi tres unum funt, præteritis incuriâ nefcio quâ intermediis, Spiritus, aqua, & fanguis. Simile quiddam videre licet in additamento marginali Codicis Colbertini no 158. Ad ista tres funt qui teftimonium dant, ponitur in orâ Libri Pater, Verbum, & Spiritus; ac prætermiffis, ut in Cod. Regio, (ob eadem initialia verba, quæ habet sequens claufula) istis, & tres unum funt, tranfitur ad illa, & tres funt qui teftimonium dant in terra &c. intactis ultimis, & hi tres unum funt, quæ & in plurimis MSS Libris defiderantur. Additamenta vero ifta ad marginem posita, in textum poftea admiserunt Librarii, nunc recte, nunc (quod in MSSis plurimis observavimus) ordine præpostero, posito teftimonio spiritus, aquæ, & fanguinis, ante alterum illud, Patris, Filii, & Spiritus Sancti.
![[ocr errors]](https://books.google.com/books/content?id=3KuC-u3gAFwC&output=text&pg=RA1-PA586&img=1&zoom=3&hl=en&q=&cds=1&sig=ACfU3U0U8Vfp_FTngBUa7n6K6GPe84U4bw&edge=0&edge=stretch&ci=865,619,8,7 "[ocr errors]")
Verum de Pericope hac vexatissimâ plus fatis. Quæ in utramque partem cum ad minuendam tum ad firmandam Commatis hujus αὐθεντίαν allata hactenus funt rationum momenta, sedulo perpendimus. Utra pars præponderet, eruditis judicandum relinquimus. Mihi, fateor, (meliora, si quid melius certiusque dederit longior dies, difcere parato) argumentis ad auctoritatem huic Verficulo conciliandam modo adducatis tantum roboris inesse videtur, ut eum nullo modo de loco suo movendum effe cenfeam. + Vide etiam Prol.623. feqq. 713.938.1320.
So what date does Mill give?
Why Mill Uses the Date 97
Where Mill Got the Date